Αξιοθέατα της Νάξου
Πορτάρα : Το "σήμα κατατεθέν" της Νάξου
Είναι κτισμένη στο νησάκι "Παλάτια", στην άκρη του λιμανιού. Είναι η γιγαντιαία και μεγαλοπρεπής πύλη ενός ναού αφιερωμένου στον Απόλλωνα. Κτίστηκε τον 6ο π.Χ. αιώνα, την εποχή του τύραννου Λύγδαμι, όταν η Νάξος ήταν μεγάλο ναυτικό, εμπορικό και πολιτιστικό κέντρο.
Αρχαιολογικό Μουσείο
Εδώ εκτίθενται τα ευρήματα των ανασκαφών, έργα της τέχνης και της καθημερινής ζωής από την προϊστορική περίοδο ως τα πρώιμα βυζαντινά χρόνια (4η χιλιετία π.Χ.- 6ος αι. μ.Χ.). Το μουσείο στεγάζεται στο κτίριο της παλιάς Εμπορικής Σχολής (κτίσμα του 17ου αιώνα), μέσα στον χώρο του Κάστρου.
Αρχαιολογικός χώρος Γκρόττας
Κάτω από την πλατεία της Μητρόπολης, οι ανασκαφές αποκάλυψαν ένα τμήμα της μυκηναϊκής πρωτεύουσας της Νάξου (1300 π.Χ.). Ο χώρος έχει διαμορφωθεί κατάλληλα και είναι ανοιχτός στο κοινό.
Το Κάστρο
Εντυπωσιακό μνημείο που συνδέεται με την μακρόχρονη ενετική κυριαρχία (1204 - 1537). Βρίσκεται στον λόφο που αποτελεί την φυσική ακρόπολη της Χώρας. Το οικοδομικό αυτό σύνολο έχει την μορφή μεσαιωνικής πόλης με τους εξωτερικούς τοίχους των περιφερειακών σπιτιών να σχηματίζουν το τείχος του Κάστρου.
Ύρια - Ιερό Διόνυσου
Το ιερό των Υρίων, 10 χλμ. νότια της Χώρας, στη θέση Λιβάδι, ήταν το επίσημο ιερό του αστικού κέντρου της Νάξου και ήταν αφιερωμένο στον Διόνυσο. Ο ναός που διατηρήθηκε ορατός και αναστηλώθηκε ανήκει στον 6ο αιώνα π.Χ. Οι εργασίες αποκατάστασης του μνημείου έχουν ολοκληρωθεί (ευκολότερη πρόσβαση από το χωριό Γλυνάδο).
Τα μουσεία της Απειράνθου
Στο ορεινό χωριό της Απειράνθου, υπάρχουν τρία μικρά μουσεία: αρχαιολογικό, γεωλογικό και λαογραφικό. Στο αρχαιολογικό μουσείο φιλοξενούνται προϊστορικά ευρήματα από ανασκαφές σε διάφορα σημεία κυρίως της Ν.Α. Νάξου
αγκρί - Ναός της Δήμητρας
Το ιερό του Γύρουλα, κοντά στο χωριό Σαγκρί, ήταν το θρησκευτικό κέντρο μιας κατ' εξοχήν αγροτικής περιοχής και ήταν αφιερωμένο στην λατρεία της θεάς Δήμητρας αλλά και του Απόλλωνα. Ο ναός ανήκει χρονολογικά στον 6ο αιώνα π.Χ. και ήταν εξ ολοκλήρου (συμπεριλαμβανομένης και της στέγης) κατασκευασμένος από λευκό μάρμαρο. Σήμερα έχει τελειώσει η αναστήλωσή του ενώ λειτουργεί και μουσειακή έκθεση.
Κούρος (Φλεριό)
Στο Φλεριό, κοντά στο χωριό Μέλανες, σε καταπράσινη κοιλάδα, βρίσκεται ξαπλωμένος στο έδαφος, στην θέση που το παράτησαν οι αρχαίοι τεχνίτες, ένας μισοτελειωμένος Κούρος (ανδρικό άγαλμα). Το άγαλμα έχει υπερφυσικό μέγεθος (6,4 μέτρα) και είναι έργο του 7ου αιώνα π.Χ.
Κούρος (Απόλλωνα)
Κοντά στο χωριό Απόλλωνας, στην είσοδο ενός αρχαίου λατομείου, βρίσκεται ξαπλωμένος στο έδαφος, από το οποίο δεν αποκολλήθηκε ποτέ, ένας μισοτελειωμένος Κούρος (ανδρικό άγαλμα). Το άγαλμα έχει ύψος 10,45 μέτρα, παριστάνει τον Διόνυσο ή τον Απόλλωνα και χρονολογείται στις αρχές του 6ου π.Χ. αιώνα..
Ο παλαιόπυργος της Πλάκας
Αρχαίος ελληνικός πύργος, ανάμεσα στο χωριό Τρίποδες και την παραλία της Πλάκας. Ο θρύλος που τον περιβάλλει μιλάει για μία μάντισσα-βασιλοπούλα που ζούσε σ' αυτόν.
Ο πύργος του Χειμάρρου
Είναι ένα από τα σημαντικότερα μνημεία της Νάξου. Βρίσκεται στην νοτιοανατολική πλευρά της, ανάμεσα στον Ζα, το ψηλότερο βουνό της και την θάλασσα. Ο πύργος του Χειμάρρου είναι στρογγυλός, κτισμένος από μάρμαρο και σώζεται σε ύψος 15 μ. περίπου. Επικρατεί η άποψη ότι κτίστηκε στα ταραγμένα ελληνιστικά χρόνια (4ος - 3ος αι. π.Χ.).
Το κάστρο του Απαλίρου
Βρίσκεται στην κεντρική Νάξο, στην κορυφή απότομου βουνού. Κτίστηκε την βυζαντινή εποχή. Στους πρόποδές του, βρισκόταν η πρωτεύουσα της βυζαντινής Νάξου.
Το μοναστήρι του Φωτοδότη Χριστού
Στους βυζαντινούς χρόνους ανήκει χρονολογικά το οχυρωμένο μοναστήρι του Φωτοδότη Χριστού, έξω από το χωριό Δανακός, με πολύ ιδιαίτερα αρχιτεκτονικά στοιχεία. Οι θρύλοι λένε ότι το έκτισε κάποια βυζαντινή βασιλοπούλα.
Η Παναγία η Πρωτόθρονη
Η εκκλησία της Παναγίας της Πρωτόθρονης (9ος - 10ος αι.), στο χωριό Χαλκί της Τραγέας, είναι η μεγαλύτερη βυζαντινή εκκλησία της Νάξου. Η εκκλησία παρουσιάζει μεγάλο ενδιαφέρον για τα επάλληλα στρώματα των τοιχογραφιών της. Λειτουργεί από τα παλαιοχριστιανικά χρόνια μέχρι σήμερα.
Η Παναγία η Δροσιανή
Βρίσκεται κοντά στο χωριό Μονή και είναι σημαντικό μνημείο της παλαιοχριστιανικής περιόδου. . Διακρίνουμε τρεις οικοδομικές φάσεις. Το παλαιότερο στρώμα τοιχογραφιών είναι του 7ου αιώνα.
Ενετικοί πύργοι
Οι περισσότεροι πύργοι που συναντάμε σήμερα είναι οι ενετικοί που συνδέονται με την περίοδο της φεουδαρχίας. Οι πύργοι είναι κτισμένοι με ναξιώτικη πέτρα. Δεν είναι ασβεστωμένοι ούτε έχουν κανένα άλλο επίχρισμα, πράγμα που τους κάνει να γίνονται ένα με το τοπίο.
Οι σημαντικότεροι μεσαιωνικοί πύργοι που διατηρούνται μέχρι τις μέρες μας είναι ο πύργος του Μπελόνια, κοντά στο χωριό Γαλανάδο, οι πύργοι του Γκρατσία και του Μαρκοπολίτη, στην Τραγαία, ο πύργος του Φραγγόπουλου, στο Κουρουνοχώρι, ο πύργος του Μπαρότση , στο χωριό Φιλώτι.
Παναγία η Υψηλοτέρα
Είναι ένα μοναστήρια-φρούριο, κτισμένο ανάμεσα στο χωριό Γαλήνη και την θάλασσα. Η Παναγία η Υψηλοτέρα (πύργος της Υψηλής) ιδρύθηκε το 1600 από τον ορθόδοξο Έλληνα Ιάκωβο Κόκκο και αποτελούσε ορμητήριο και καταφύγιο των αγροτών της περιοχής, στον αγώνα κατά των Φράγκων.
Το μοναστήρι και ο πύργος της Αγιάς
Η Μονή της Αγιάς είναι κτισμένη στο βόρειο τμήμα του νησιού, σε υψόμετρο 220 μέτρων. Στο προαύλιό της υπάρχει πηγή που περιβάλλεται από πελώρια πλατάνια. Περίπου 150 μέτρα πάνω από την Μονή υψώνεται ο πύργος της Αγιάς (17ος αι.) που καταστράφηκε πρόσφατα από πυρκαγιά. Ο Πύργος είναι ορατός από τον παραλιακό δρόμο που συνδέει την Χώρα με τον Απόλλωνα (περίπου 6 χλμ. πριν τον Απόλλωνα).
